Sen o raku — co oznacza i kiedy warto się martwić

Dlaczego śnisz o raku?

Budzisz się z uczuciem ciężaru w klatce piersiowej, a w głowie wciąż pulsuje ostatnia scena snu — białe ściany gabinetu, lekarz patrzący na wyniki, pojedyncze słowo „nowotwór". Może we śnie to Ty siedziałeś w fotelu pacjenta, a może ktoś bliski. Niezależnie od tego, kto był chorym, niepokój zostaje na cały dzień. Jeżeli właśnie z taką myślą sięgnąłeś po telefon o czwartej nad ranem — chcę, żebyś wiedział, że nie jesteś z tym sam. Sny o chorobie i lęku o zdrowie to jedne z najczęstszych wątków zgłaszanych przez osoby przeżywające okresy dużego napięcia. W dużej analizie ponad dwóch tysięcy raportów sennych Schredl (Schredl, 2010) wykazał, że tematy zdrowotne pojawiają się w niemal 18% snów dorosłych powyżej trzydziestego roku życia, a ich częstotliwość rośnie wraz z wiekiem oraz z rzeczywistym kontaktem z poważnymi chorobami w rodzinie.

Dlaczego akurat rak? Bo żaden inny obraz medyczny nie obrósł w naszej kulturze taką warstwą lęku, jak właśnie nowotwór. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów, w Polsce każdego roku diagnozuje się ponad 170 tysięcy nowych przypadków, a choroby nowotworowe są drugą najczęstszą przyczyną zgonów po chorobach układu krążenia. Statystyki przekładają się na codzienne doświadczenie — większość Polaków zna kogoś, kto chorował lub umarł na nowotwór. Ten zbiorowy ślad pamięci zasila materiał, z którego mózg buduje nocne scenariusze. Domhoff (Domhoff, 2001) w swojej neurokognitywnej teorii śnienia zauważa, że treść snów odzwierciedla najczęstsze myśli, troski i obawy okresu czuwania — a w polskim kontekście kulturowym lęk onkologiczny jest jednym z najsilniejszych „dziennych zanieczyszczeń" pamięci roboczej.

Ważne, byś usłyszał to wprost: sen o raku nie jest diagnozą. Nie jest też przepowiednią. Nie ma żadnych wiarygodnych badań pokazujących, że marzenia senne przewidują nowotwory — choć w kulturze popularnej krąży kilka anegdot o tak zwanych „snach prodromalnych". Smith (Smith, 1984) badał hipotezę, że marzenia senne mogą rejestrować subtelne sygnały somatyczne, których organizm jeszcze nie ujawnił świadomie, ale współczesne metaanalizy nie potwierdzają tego mechanizmu w odniesieniu do nowotworów. Twój sen mówi raczej o emocjach: o lęku przed utratą zdrowia, kontroli, bliskiej osoby, własnej niezależności. Ubrany w obraz raka, bo to obraz najbardziej nasycony znaczeniem.

Polska nazwa „rak" ma dodatkowy ciężar, którego nie ma angielskie cancer. To samo słowo oznacza chorobę i skorupiaka — krętego, chowającego się stworzonka, które porusza się bokiem. W polskiej tradycji ludowej to skojarzenie nie było przypadkowe: choroba, która „chwyta" ciało jak kleszcze raka, która „cofa" człowieka w rozwoju i każe „chować się w skorupie". Dlatego we śnie obraz raka-zwierzęcia i raka-choroby często się przenikają. Niektórzy widzą szczypce, inni gabinet onkologa, jeszcze inni samo słowo wypowiedziane przez kogoś bliskiego. Wszystkie te warianty mają wspólny rdzeń emocjonalny — lęk przed czymś, co rośnie w ciemności i czego nie da się prosto kontrolować.

Jest jeszcze jeden kontekst, który warto nazwać. Pandemia COVID-19 zostawiła w pamięci zbiorowej Polaków odświeżony lęk o ciało. Po latach intensywnego myślenia o płucach, oddechu i szpitalnych korytarzach mózg ma „świeże" reprezentacje obrazów medycznych, których wcześniej tak często nie aktywował. Rok 2026 to nie pandemia, ale jej echa wciąż wpływają na to, jak śnimy o chorobie. Obraz raka w nocnym scenariuszu może być w tym kontekście kontynuacją szerszego, kulturowego niepokoju zdrowotnego — nie tylko Twojego osobistego.

W dalszej części przyjrzymy się konkretnym scenariuszom, sprawdzimy, co o tym śnie mówi psychologia kliniczna i tradycyjne senniki, i — to dla mnie najważniejsze — dam Ci konkretne wskazówki, co zrobić, jeżeli sen powraca lub zaczyna wpływać na Twoje codzienne funkcjonowanie.

Najczęstsze scenariusze

Diagnoza w gabinecie lekarza

To bodaj najczęstszy wariant. Siedzisz na krześle, lekarz odwraca monitor lub kładzie wynik na biurku i wypowiada to jedno słowo. Czasem patrzy z politowaniem, czasem rzeczowo, czasem milczy i pozwala Ci samemu odczytać. Po przebudzeniu zostaje Ci wrażenie chłodu i osamotnienia — jakbyś naprawdę usłyszał diagnozę. Ten sen pojawia się najczęściej u osób, które od dłuższego czasu odkładają wizytę u lekarza, mają „dziwne" objawy, których jeszcze nie sprawdziły, lub niedawno usłyszały o czyjejś diagnozie. Hartmann (Hartmann, 1996) opisał śnienie jako proces „kontekstualizacji emocji" — mózg ubiera dominujące uczucie dnia w obraz, który najsilniej je wyraża. Lęk o własne zdrowie, niewypowiedziany za dnia, w nocy ubiera się w gabinet onkologa.

Rak u kogoś bliskiego

To Twoja matka odbiera słuchawkę i mówi „mam wynik". To Twój partner pokazuje Ci kopertę. To Twoje dziecko nagle traci włosy. Ten wariant zostawia po sobie najgłębszy emocjonalny ślad, bo aktywuje strach przed stratą — jeden z najbardziej pierwotnych. Według teorii ciągłości w treści snów (Domhoff, 2001) sny o chorobach bliskich są szczególnie częste u osób, które w życiu na jawie pełnią role opiekuńcze: rodziców, opiekunów rodziców z wiekiem, partnerów osób przewlekle chorych. Mózg „testuje" zagrożenie wobec osób, których ochrona jest emocjonalnym priorytetem. Jeżeli ostatnio ktoś z Twojego otoczenia zaczął skarżyć się na zdrowie, jest niemal pewne, że Twój nocny scenariusz po prostu odgrywa Twoje dzienne obawy.

Rak własny, ale „niezdiagnozowany"

Wiesz, że jesteś chory. Nikt Ci tego nie powiedział, ale wiesz. Czujesz to w ciele, widzisz w lustrze, sąsiad patrzy na Ciebie inaczej. Ten wariant jest szczególnie niepokojący, bo nie ma w nim ani jasnej sceny diagnozy, ani konkretnych objawów — jest sama, gęsta pewność. Belicki (Belicki, 1992) wyróżnił dwa wymiary koszmarów: ich częstotliwość i ich subiektywną intensywność. Sny tego typu rzadko się powtarzają, ale ich subiektywny ciężar jest ogromny — zostają w pamięci na lata. Pojawiają się najczęściej u osób z podwyższoną tendencją do hipochondrii lub w okresach, gdy lęk zdrowotny narasta podprogowo, bez konkretnego wyzwalacza.

Sen o leczeniu — chemioterapia, szpital, łysienie

Tym razem diagnoza jest już za Tobą — albo nigdy nie została pokazana. Sen zaczyna się w środku terapii. Jesteś w szpitalu, masz cewnik, włosy odchodzą garściami, gdy przeciągasz po nich ręką. Czasem widzisz siebie z perspektywy, czasem czujesz wszystko pierwszą osobą. Garfield w klasycznej pracy „The Healing Power of Dreams" zaobserwowała, że osoby blisko związane z chorymi onkologicznie często „przejmują" ich obrazy senne — sen powtarza scenografię szpitala, którą widzieli w rzeczywistości. Jeżeli ostatnio odwiedzałeś bliską osobę w trakcie leczenia, taki sen jest emocjonalnym przetworzeniem tego doświadczenia, nie zapowiedzią własnej choroby.

Powracający rak — wznowa

To wariant zarezerwowany dla osób, które już przeszły leczenie nowotworu. Sen powtarza się latami: budzisz się w gabinecie, słyszysz „wróciło", widzisz nową plamkę w wynikach. Po remisji onkologicznej nawet siedem na dziesięć osób zgłasza w pierwszych latach po leczeniu nawracające koszmary o powrocie choroby — mechanizm, który psychologia kliniczna nazywa „lękiem przed wznową" (fear of cancer recurrence). To nie jest objaw słabości ani „dziwna fiksacja" — to udokumentowana, oczekiwana reakcja psychiki, która została głęboko poruszona. Imagery Rehearsal Therapy, opisana przez Krakowa i współpracowników (Krakow i in., 2001), pomaga także w tej grupie pacjentów, choć nie była badana wyłącznie w kontekście onkologicznym.

Rak jako skorupiak — zwierzę we śnie

To stara, słowiańska warstwa polskiego sennika. We śnie nie ma gabinetu, nie ma wyników, jest natomiast rak — szary, mokry, przesuwający się bokiem przez kuchnię, łazienkę, czasem wprost po Twoim ciele. Czasem łapie Cię w szczypce, czasem ucieka, czasem rozmnaża się w wodzie. Tradycyjne polskie senniki interpretowały tego raka dwojako: jako symbol cofania się w życiu (rak chodzi tyłem) lub jako zapowiedź problemów zdrowotnych w rodzinie. Współczesna psychologia widzi w nim raczej obraz lęku „chowającego się w skorupie" — czegoś, co wymyka się kontroli i o czym trudno mówić wprost. Jeżeli śnisz o raku-skorupiaku, a nie o chorobie, sprawdź, czy w Twoim życiu nie ma tematu, który omijasz tak długo, że zaczyna „chodzić bokiem" — zamiast się rozwiązać.

Wariant: nowotwór piersi

U kobiet osobno wyróżnia się wariant, w którym lęk skupia się na konkretnym narządzie — najczęściej piersi. Czasem we śnie wyczuwa się guzek pod skórą, czasem widzi siebie po mastektomii, czasem czeka na wynik biopsji. Schredl i Erlacher (Schredl i Erlacher, 2008) pokazali, że codzienna aktywność i tematy, którymi się zajmujemy, silnie wpływają na treść snów — kobiety, które niedawno wykonywały samobadanie piersi, oglądały kampanię profilaktyczną albo rozmawiały z koleżanką po diagnozie, mają znacznie większą szansę śnić o raku piersi w kolejnych dniach. To nie wróżba — to ślad uwagi, którą ciało skierowało w stronę konkretnej części siebie.

Wiadomość telefoniczna o raku

Telefon dzwoni późno wieczorem, odbierasz, słyszysz zdławiony głos: „mam raka", „tata ma raka", „to wróciło". W tym wariancie nie widzisz ciała, nie widzisz lekarza — wszystko dzieje się przez słuchawkę. To sen typowy dla osób, które żyją z dala od bliskich i regularnie martwią się ich zdrowiem na odległość. Cartwright w pracy „The Twenty-Four Hour Mind" (Cartwright, 2010) opisała sny tego typu jako „przetwarzanie zdalnego niepokoju" — psychika prosi o domknięcie sytuacji, której nie kontroluje fizycznie. Często wystarczy zwykły telefon do mamy następnego dnia, żeby intensywność takich snów wyraźnie spadła.

Powtarzający się scenariusz nowotworu

Ten sam motyw, noc po nocy. Ten sam gabinet, ten sam głos, to samo przebudzenie z duszącym uczuciem w klatce piersiowej. Powtarzające się sny, niezależnie od ich treści, są jednym z najczęstszych powodów, dla których pacjenci zgłaszają się do specjalistów snu (Nielsen i Levin, 2007). Jeżeli sen o raku powraca regularnie przez kilka tygodni i wpływa na Twoje samopoczucie w dzień, potraktuj go poważnie — nie jako proroctwo, ale jako sygnał, że jakiś lęk został w Tobie nieprzepracowany. Wrócimy do tego w sekcji „Co zrobić”.

Co mówi psychologia?

Współczesna psychologia snu oferuje kilka uzupełniających się modeli wyjaśniających, dlaczego pojawia się sen o ciężkiej chorobie. Każdy z nich oświetla inny aspekt tego doświadczenia.

Hipoteza ciągłości. Zaproponowana przez Domhoffa (Domhoff, 2001) i rozwijana przez Schredla, hipoteza ta brzmi prosto: marzenia senne są przedłużeniem życia emocjonalnego okresu czuwania. Co najczęściej myślimy w ciągu dnia, tym najczęściej śnimy w nocy. Lęk onkologiczny jest w polskim społeczeństwie szczególnie silnie reprezentowany — według danych Centrum Badania Opinii Społecznej rak należy do trzech najbardziej obawianych chorób, a niemal połowa dorosłych Polaków zna kogoś, kto chorował lub umarł na nowotwór. Nic więc dziwnego, że ten obraz krąży w nocnej narracji częściej, niż moglibyśmy chcieć.

Teoria symulacji zagrożeń. Revonsuo i jego współpracownicy (Revonsuo, 2000) zaproponowali, że śnienie ewoluowało jako trening reakcji na niebezpieczeństwo. Choroba, podobnie jak atak drapieżnika lub wypadek, jest jednym z fundamentalnych zagrożeń, na które ludzkość reagowała przez tysiące lat. Współczesny mózg w nocnym „symulatorze" ćwiczy więc także scenariusze zdrowotne: co zrobiłbym, gdybym usłyszał diagnozę, jak zareagowałaby moja rodzina, czy poradzę sobie. Z tej perspektywy taki nocny scenariusz jest aktem przygotowania, nie ostrzeżenia.

Model lęku zdrowotnego. W psychologii klinicznej lęk zdrowotny — w skrajnej formie hipochondria, w łagodnej zwykła czujność wobec ciała — opisał Salkovskis i Warwick (Salkovskis i Warwick, 1986). Ich model pokazuje, że osoby z wyższym poziomem lęku zdrowotnego intensywniej skanują własne ciało, częściej interpretują niejednoznaczne objawy jako groźne i częściej szukają potwierdzenia w internecie lub u lekarzy. Ten sam mechanizm, który w dzień każe Ci szukać w wyszukiwarce „guzek pod skórą”, w nocy generuje obraz nowotworu we śnie. Nie jest to zaburzenie ani „przesada" — to po prostu styl reagowania, który niektórzy mają wyraźniejszy niż inni i który warto poznać u siebie.

Lęk przed śmiercią i jego nocna ekspresja. Greenberg, Pyszczynski i Solomon w teorii zarządzania lękiem śmierci pokazali, że ludzki umysł stale broni się przed świadomością własnej śmiertelności. Czasem ta obrona zawodzi — i wtedy lęk śmiertelny przebija się do snu (Greenberg i in., 2004). Rak jest w naszej kulturze najsilniejszym pojedynczym symbolem śmiertelności — silniejszym niż wypadek, silniejszym niż starość. Dlatego, gdy podświadomy lęk egzystencjalny rośnie (po pogrzebie, po rocznicy, po lekturze książki o stracie), rak jest jednym z pierwszych obrazów, jakie pojawiają się w nocy.

Sen jako regulator emocji. Walker (Walker i van der Helm, 2009) opisał szeroko fazę REM jako naturalny mechanizm „nocnej terapii" — neurochemiczne środowisko REM, w którym noradrenalina jest tłumiona, pozwala mózgowi przeżywać silne emocje bez pobudzenia stresowego. Taki sen, paradoksalnie, może być częścią procesu rozbrajania lęku — pozwala go przeżyć w bezpiecznym środowisku snu, by w dzień nie blokował codziennego funkcjonowania. Z tego punktu widzenia warto uważać, by „nie przerwać" tej pracy zbyt wczesną interpretacją w kategoriach proroctwa.

Co zrobić po śnie o raku?

Właśnie się obudziłeś, zostało wrażenie ciężaru w klatce piersiowej i pierwsza myśl: czy mam to sprawdzić? Oto co warto zrobić — w kolejności, którą sugeruje praktyka kliniczna.

1. Nie traktuj snu jako diagnozy. To pierwsza i najważniejsza zasada. Nie ma żadnych wiarygodnych badań pokazujących, że sny przewidują nowotwory. Smith (Smith, 1984) w klasycznej pracy o roli snów testował taką hipotezę i jej nie potwierdził w odniesieniu do raka. Jeżeli wstaniesz z łóżka z myślą „muszę natychmiast zrobić tomografię, bo coś mi się śniło" — najpierw odetchnij. To, co się wydarzyło w nocy, jest przetwarzaniem emocji, a nie sygnałem ze świata fizycznego.

2. Sprawdź, czy nie odkładasz badań profilaktycznych. A teraz druga strona tej samej monety. Jeżeli ten obraz powraca w nocy, zapytaj siebie szczerze: kiedy ostatni raz byłem u lekarza? Kiedy ostatnio robiłem morfologię, mammografię, USG, kolonoskopię — w zależności od wieku i historii rodzinnej? Sen może być sygnałem psychiki, że odkładasz coś, co warto zrobić — nie dlatego, że „przewidział" raka, ale dlatego, że Twoja świadomość zarejestrowała zaległość, której rozum nie chce nazwać. Wizyta u lekarza rodzinnego i podstawowe badania to często najlepsza odpowiedź na powracający sen tego typu — nawet jeżeli wyniki będą prawidłowe, sam fakt potwierdzenia obniża intensywność lęku.

3. Zapisz sen i jego kontekst. Nie chodzi o literacki opis. Wystarczy kilka zdań w notatniku przy łóżku: kto był chory, gdzie działa się scena, jakie emocje czułeś, co działo się w Twoim życiu poprzedniego dnia. Po dwóch–trzech tygodniach takiego dziennika sensownie zaczną wyłaniać się wzorce: czy sen pojawia się po rozmowach z określoną osobą, po wizytach u rodziców, w okresach większego stresu w pracy. Schredl (Schredl, 2010) opisuje analizę treści snów jako prostą, ale skuteczną metodę samopoznania.

4. Technika uspokajania po przebudzeniu. Połóż jedną dłoń na klatce piersiowej, drugą na brzuchu. Oddychaj powoli: cztery sekundy wdechu przez nos, siedem sekund wydechu przez usta. Powtórz pięć–siedem razy. Następnie rozejrzyj się po pokoju i wymień na głos pięć rzeczy, które widzisz, cztery, które słyszysz, trzy, których możesz dotknąć. To prosta technika uważności, która zakotwicza Cię w teraźniejszości i przerywa pętlę lęku zdrowotnego, zanim zdąży się rozkręcić w godzinną listę zmartwień.

5. Kiedy porozmawiać ze specjalistą? Umów wizytę u psychologa lub psychiatry, jeżeli: sny o raku powracają częściej niż raz w tygodniu przez ponad miesiąc; w ciągu dnia masz natrętne myśli o chorobie, którym towarzyszy potrzeba wielokrotnego sprawdzania ciała; unikasz badań profilaktycznych ze strachu przed wynikiem; ostatnio straciłeś kogoś z powodu raka i koszmary zaczęły się tuż po tej stracie; samobadanie ciała staje się natrętne i zajmuje Ci więcej niż pół godziny dziennie. Każdy z tych objawów osobno zasługuje na rozmowę. Kilka razem to mocny sygnał, by nie zwlekać. Krakow i współpracownicy (Krakow i in., 2001) pokazali, że Imagery Rehearsal Therapy — krótka terapia poznawczo-behawioralna polegająca na świadomej zmianie zakończenia koszmaru w wyobraźni na jawie — przynosi klinicznie istotną poprawę u około dwóch trzecich pacjentów. Jest dostępna w Polsce w nurcie CBT.

Co mówią drukowane senniki o raku?

Zanim psychologia wzięła sny pod mikroskop, ludzie od tysięcy lat szukali odpowiedzi w sennikach — księgach spisanych przez mędrców, duchownych i zielarzy. Sprawdźmy, jak tradycje interpretowały ten temat, pamiętając, że dawne źródła rzadko mówiły o „raku" jako o chorobie nowotworowej w dzisiejszym rozumieniu — częściej miały na myśli skorupiaka albo szerzej rozumianą „toczącą" chorobę.

Sennik Millerów (1901)

Gustavus Hindman Miller, autor najczęściej cytowanego sennika świata, traktuje sen o nowotworze pragmatycznie: to zapowiedź długotrwałej choroby w bliskim otoczeniu lub poważnych zmartwień zdrowotnych, które wymagają od śniącego zwiększonej czujności wobec własnego ciała. Charakterystyczne dla Millerów jest też wyróżnienie podgrupy snów: zobaczenie raka usuwanego operacyjnie oznacza według niego ulgę i poprawę po okresie troski. To typowy ton tego sennika — alarmujący, ale dający też wskazówkę, jak „odwrócić" zły omen.

Sennik Artemidora (II w. n.e.)

Artemidoros z Daldis, autor pierwszego systematycznego sennika w historii, znał raka jako skorupiaka — choroba nowotworowa nie była wówczas opisana w dzisiejszych kategoriach. Rak chodzący bokiem był dla niego symbolem podstępu i pośrednich zamiarów: ktoś w otoczeniu śniącego nie idzie wprost, ale „obchodzi" sprawę bokiem. Dla kupca oznaczało to nieuczciwego wspólnika, dla żołnierza — wroga atakującego z flanki, dla rolnika — sąsiada przesuwającego miedzę. Tę interpretację warto czytać metaforycznie: rak we śnie pyta, czy w Twoim życiu nie ma osoby lub sytuacji, która działa „bokiem".

Sennik Ibn Sirina (VIII w. n.e.)

Ibn Sirin, autor najsłynniejszego sennika muzułmańskiego, interpretował sny o ciężkich chorobach jako wezwanie do tawby — duchowego nawrócenia. Choroba we śnie nie była w jego ujęciu zapowiedzią dosłownego cierpienia, lecz znakiem od Allaha, że coś w życiu śniącego wymaga uporządkowania: relacja z bliskimi, modlitwa, jałmużna. Sen o uzdrowieniu z choroby był według niego pomyślnym omenem oczyszczenia duszy. Ten sennik podkreślał silnie, że interpretacja zależy od stanu duchowego śniącego — ten sam obraz mógł znaczyć ostrzeżenie u jednego, a obietnicę u drugiego.

Sennik ludowy polski

Polska tradycja ludowa, zebrana między innymi przez Stanisławę Niebrzegowską z regionów Lubelszczyzny, Podhala i Mazowsza, podchodziła do raka — czyli skorupiaka — z ambiwalencją. Z jednej strony rak chodzący tyłem był złym omenem: zapowiadał cofnięcie się w życiu, niepowodzenia, „chorobę toczącą". Z drugiej strony złapanie raka w rzece i wyciągnięcie go na brzeg interpretowano paradoksalnie pozytywnie — jako pokonanie ukrytego wroga i wyciągnięcie na światło dzienne tego, co dotąd działo się w cieniu. Charakterystyczne dla polskiego sennika ludowego jest też powiązanie raka z wodą: rak zawsze był stworzeniem rzeczywistym i sennym jednocześnie, a woda — symbolem emocji i podświadomości.

Sennik psychologiczny (Freud, Jung, współcześni)

Freud widziałby w śnie o raku wyparty lęk przed utratą — kontroli, ciała, integralności. Choroba, która rozrasta się w środku ciała, była dla psychoanalizy wczesnej naturalnym obrazem stłumionych pragnień, które „zżerają" Ja od środka. Jung szedł głębiej i czytał raka jako archetyp Cienia: coś, co odrzucamy w świadomości, dorasta w nieświadomości i w końcu wypływa we śnie. Współczesna psychologia snu rezygnuje z symbolicznych nadinterpretacji i opisuje ten obraz nocny jako emocjonalne echo lęku zdrowotnego, lęku o bliskich lub lęku egzystencjalnego — bez ukrytego znaczenia poza tym, co dzieje się w Twoim życiu na jawie.

Konsensus: Drukowane senniki rozkładają się w interpretacji raka. Miller widzi ostrzeżenie zdrowotne, Artemidoros — symbol podstępu, Ibn Sirin — wezwanie do duchowej pracy, polski sennik ludowy — ambiwalencję między chorobą a pokonaniem ukrytego wroga, sennik psychologiczny — emocjonalne echo lęku, nie proroctwo. Co łączy wszystkie tradycje: rak we śnie nie jest obrazem neutralnym. Zawsze jest sygnałem, na który warto zwrócić uwagę — niezależnie od tego, czy potraktujesz ten sygnał jako wskazówkę zdrowotną, relacyjną czy duchową.

Pytania i odpowiedzi

Zobacz takze

• Sen o chorobie
• Sen o krwi
• Sen o śmierci
• Sen o twarzy
• Sen o głuchym
• Sen o samobójstwie